İş ararken hesaplarınızı, belgelerinizi ve paranızı korumak için edinmeniz gereken alışkanlıklar ve şüpheli bir durumla karşılaştığınızda atmanız gereken adımlar.
İnternet, iş aramayı hızlandırdı ama dolandırıcılar için de yeni bir alan açtı. İş arayan kişi, olumlu bir dönüş beklediği için doğal olarak daha az şüphecidir. Bu rehber, gündelik iş arama alışkanlıklarınızı güvenli hâle getirecek kuralları anlatıyor. Belirli bir ilanın sahte olup olmadığını anlamak için ayrıca Sahte İş İlanları Nasıl Anlaşılır? yazısına bakabilirsiniz.
Temel kural: İş için para ödenmez
Gerçek bir işveren, işe almak için sizden para istemez. Başvuru ücreti, dosya masrafı, eğitim bedeli, kıyafet parası, sertifika ücreti, depozito, "garanti" ödemesi gibi her talep ciddi bir uyarı işaretidir. 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu kapsamında faaliyet gösteren özel istihdam bürolarının da, kanundaki sınırlı istisnalar dışında, iş arayanlardan ücret alması yasaktır.
Platformu bilinçli seçin
İlanları denetleyen, işvereni doğrulayan ve şikâyet mekanizması bulunan platformları tercih edin.
İş ve işçi bulmaya aracılık eden kuruluşların İŞKUR'dan izin alması gerekir. Bir aracı kuruluşla çalışacaksanız İŞKUR'un internet sitesinde izinli özel istihdam bürolarının listesini kontrol edebilirsiniz.
Sosyal medya gruplarında ve mesajlaşma kanallarında paylaşılan, şirket adı ve adresi olmayan ilanlara özellikle dikkat edin.
Hesaplarınızı koruyun
İş arama sitelerinde kullandığınız parolayı başka hiçbir yerde kullanmayın. Bir sitedeki sızıntı, diğer hesaplarınızı da tehlikeye atar.
E-postanıza gelen "hesabınızı doğrulayın", "başvurunuz onaylandı, giriş yapın" gibi bağlantılara tıklamadan önce gönderen adresi ve bağlantının gittiği alan adını kontrol edin. Emin değilseniz siteye bağlantıdan değil, tarayıcıya adresi kendiniz yazarak girin.
Sitelerin adres çubuğunda bağlantının şifreli olduğunu (https) gösteren işareti kontrol edin.
Kullanmadığınız iş arama hesaplarını kapatın; eski hesaplardaki CV'niz yıllarca erişilebilir kalabilir.
Belgelerinizi gereğinden fazla paylaşmayın
İlk başvuruda CV yeterlidir. Kimlik kartı fotokopisi, nüfus kayıt örneği, ikametgâh, banka kartı fotoğrafı ve e-Devlet şifresi başvuru aşamasında istenmez.
Bu belgeler işe kabul edildikten ve iş sözleşmesi aşamasına gelindikten sonra, şirketin insan kaynakları biriminde istenir.
e-Devlet şifrenizi ve size SMS ile gelen doğrulama kodlarını kimseyle paylaşmayın. "Sigorta girişinizi yapacağız" gerekçesiyle şifre isteyen kişi dolandırıcıdır; işveren sigorta girişini kendi işveren sistemi üzerinden yapar.
CV'nize TC kimlik numarası, açık ev adresi ve doğum tarihini yazmamanız, kimlik bilgilerinizin kötüye kullanılma riskini azaltır.
İlk iletişimde sizi hemen mesajlaşma uygulamasına, farklı bir siteye veya bir forma yönlendiren işverenlere dikkat edin. Platform içi mesajlaşma ve başvuru sistemi, şikâyet durumunda kayıt bırakır. Aramayason'da iş arayışı kartınız üzerinden gelen davetleri kabul edene kadar iletişim bilgileriniz hiçbir işverene gösterilmez.
Görüşmeye giderken
Görüşmenin şirketin adresinde yapılacağından emin olun. Ev, otel odası, kafe gibi yerlerde yapılmak istenen "görüşmelere" yalnız gitmeyin.
Gideceğiniz adresi ve saati bir yakınınıza bildirin.
Şirketin gerçekten o adreste olduğunu harita ve sokak görünümüyle kontrol edebilirsiniz.
Çevrim içi görüşmelerde
Görüşme bağlantısı tanınmış bir video konferans hizmetine ait olmalı. Size bir program indirmenizi veya ekranınızı paylaşıp banka uygulamanızı açmanızı isteyen görüşmeleri sonlandırın.
"Ekipmanınızı biz göndereceğiz, önce şu kadar ödeme yapın" veya "size çek göndereceğiz, bir kısmını şu hesaba aktarın" gibi talepler bilinen dolandırıcılık yöntemleridir.
İş teklifini doğrulayın
Teklif geldiğinde, özellikle hiç görüşme yapılmadan geldiyse, şunları yapın:
Şirketin unvanını ve adresini yazılı olarak isteyin.
Şirketin resmî telefon numarasını kendiniz bulup arayarak teklifi teyit edin.
İş sözleşmesini imzalamadan önce çalışma saatlerini, ücreti ve sigorta başlangıç tarihini yazılı olarak görün.
Şüphelendiğinizde ne yapmalısınız?
Ödeme yapmayın, belge göndermeyin, şifre veya doğrulama kodu paylaşmayın.
İlanı platforma bildirin. Aramayason'da ilan sayfasındaki "Bu ilanı şikâyet et" bağlantısını kullanabilirsiniz.
Mesajların ve ilanın ekran görüntüsünü saklayın.
Ödeme yaptıysanız hemen bankanızı arayın ve en yakın emniyet birimine veya Cumhuriyet başsavcılığına başvurun.
Güvenli iş arama, birkaç alışkanlıktan ibarettir: para ödemeyin, belgeleri zamanından önce vermeyin, şifre paylaşmayın ve iletişimi kayıt bırakan kanallarda tutun.